Wody powierzchniowe Polski

Lista życzeń Share
Share Course
Page Link
Share On Social Media

O kursie

Woda, która spada na powierzchnię Ziemi w postaci deszczu lub śniegu, wyparowuje, spływa do najbliższej rzeki (a dalej do morza), a także wsiąka w glebę, zasilając wody podziemne. Spod ziemi wypływa na powierzchnię jako źródło dające początek rzece, która z kolei wpada do innej, większej, lub do jezior i mórz. Wszystkie wody znajdujące się na powierzchni Ziemi parują, czyli zmieniają się w parę wodną, która w atmosferze ochładza się skrapla, by ponownie spaść na Ziemię jako opad atmosferyczny.
Tak w uproszczeniu wygląda krążenie wody w przyrodzie

I RZEKI

Dwie największe rzeki naszego kraju to Wisła i Odra. Prawie 90% powierzchni Polski należy do ich dorzecza – to znaczy, że z tak dużego obszaru poprzez dopływy woda trafia najpierw do tych dwóch rzek głównych, a potem do Bałtyku. Bezpośrednio do Morza Bałtyckiego uchodzi też wiele małych rzek z obszaru zwanego przymorzem. Łącznie do zlewiska Morza Bałtyckiego należy 99,7% obszaru Polski.

Tylko z bardzo niewielkich terenów Polski wody powierzchniowe odprowadzane są do mórz innych niż Bałtyckie:

  • z Karpat do Morza Czarnego – górny bieg Orawy należy do dorzecza Dunaju, a górny bieg Strwiąża do dorzecza Dniestru;

  • z Sudetów do Morza Północnego – krótkie odcinki Izery i Orlicy należą do dorzecza Łaby

Charakterystyczną cechą dorzeczy Wisły i Odry jest ich asymetria. Stosunek powierzchni dorzecza lewego do prawego wynosi dla Wisły 27:73, a dla Odry 30:70. Obie rzeki mają zdecydowanie więcej dopływów prawych niż lewych. Główną przyczyną takiego stanu jest ukierunkowanie się sieci rzecznej w okresie plejstoceńskich zlodowaceń zgodnie z ogólnym nachyleniem obszaru Polski, tj. z południowego wschodu ku północnemu zachodowi.

Nasze rzeki posiadają reżim śnieżno‑deszczowy, który wyróżnia się wysokimi stanami wód wiosną i latem.
Wezbrania wiosenne następują, gdy rozpoczyna się proces topnienia śniegu, zwłaszcza w górach. Włącza się wówczas do obiegu tak duża ilość wody, że niektóre rzeki występują z brzegów. Zjawisku temu dodatkowo sprzyjają zatory lodowe, które utrudniają odpływ wody do Bałtyku. Ponadto mamy wciąż niewystarczające zabezpieczenia – nieuregulowany bieg rzeki, zbyt niskie wały przeciwpowodziowe, za mała liczba zbiorników retencyjnych.

Najdłuższa i największa nasza rzeka – Wisła – ma 1047 km długości, 173 tys. kmIndeks górny 2 powierzchni dorzecza (w granicach Polski) i 1080 mIndeks górny 3/s średniego przepływu przy ujściu. Jej źródła znajdują się na stokach Baraniej Góry (Beskid Śląski). Początkowo ma charakter potoku górskiego, jednak już od Kotliny Oświęcimskiej staje się rzeką nizinną. W okolicach Elbląga i Gdańska Wisła buduje deltę, rozdzielając się na kilka ramion, takich jak Nogat, Szkarpawa czy Leniwka. Do Bałtyku uchodzi jednak sztucznym przekopem pod Świbnem, który otwarto w 1895 roku.

Źródła Odry – drugiej pod względem długości rzeki w Polsce – znajdują się w Górach Odrzańskich (Oderské vrchy na Morawach w Rep. Czeskiej) na wysokości 634 m n.p.m. Całkowita długość Odry wynosi 854 km, z czego na Polskę przypadają 742 km. Począwszy od Kędzierzyna‑Koźla, Odra jest skanalizowana i do swojego ujścia w Zalewie Szczecińskim stanowi szlak komunikacyjny, ale o coraz mniejszym znaczeniu.

II. JEZIORA

Na terenie Polski znajduje się około 9,3 tys. jezior, które łącznie zajmują powierzchnię 3169,3 kmIndeks górny 2 (nieco ponad 1% obszaru kraju). Ich pochodzenie wiąże się głównie z erozyjną i akumulacyjną działalnością ostatniego zlodowacenia.
Rozmieszczenie jezior w Polsce jest bardzo nierównomierne – największe skupiska znajdują się na północy i są to 3 duże PojezierzaPomorskieMazurskie i Wielkopolskie.
Na Pojezierzu Pomorskim występuje największa liczba jezior (około 4130), jednak tylko nieliczne z nich osiągają znaczne rozmiary. Natomiast na Pojezierzu Mazurskim jezior jest mniej (około 2560), ale za to zajmują one większą powierzchnię (blisko 45% powierzchni wszystkich jezior). Tam też znajduje się największe – Śniardwy (113,8 k górny 2) – i najgłębsze – Hańcza (108,5 m) – jezioro Polski.
Na południu kraju, w Tatrach i Karkonoszach, w zagłębieniach po lodowcach górskich utworzyły się jeziora cyrkowe (karowe). Noszą one najczęściej nazwy stawów, np. Czarny Staw, Przedni Staw w Tatrach, Wielki Staw i Mały Staw w Karkonoszach.
Najbardziej znanym jeziorem/stawem górskim w Polsce jest Morskie Oko.

Wzdłuż wybrzeża Bałtyku występują dosyć duże, ale płytkie jeziora przybrzeżne, np. Łebsko, Gardno, Jamno, Wicko, Bukowo. Powstały one w wyniku odcięcia dawnej zatoki morskiej od otwartego morza przez piaszczystą mierzeję usypywaną przez wiatr i fale.

Oprócz jezior naturalnych na obszarze Polski istnieje wiele zbiorników sztucznych, tzw. jezior zaporowych. Spełniają one różne funkcje, m.in. umożliwiają regulację biegu rzeki, przyjmują nadmiar wody w czasie zwiększonych przepływów, służą też jako akweny rekreacyjno‑sportowe; spiętrzona w nich woda napędza turbiny elektrowni wodnych.

Show More

What Will You Learn?

  • • co oznaczają terminy: źródło, rzeka główna, dopływ, system rzeczny, dorzecze, zlewisko
  • • jakie są typy ujść rzecznych
  • • jak zasilane są rzeki Polski
  • • na czym polega asymetria dorzeczy Wisły i Odry
  • • czym charakteryzują się systemy rzeczne Wisły i Odry
  • • jakie są najważniejsze typy jezior w Polsce
  • • jakie znaczenie gospodarcze mają rzeki i jeziora w Polsce